Evrenin Günlüğü

Güneşe benzer özellikler taşıyan yıldızlar,tüm enerjilerini yani nükleer yakıtlarını tükettikten sonra Kırmızı Dev'e dönüşürler.Bu yıldızlar çekirdeğindeki Hidrojeni bitirdikten sonra ölmeye mahkumdurlar.Çekirdekteki nükleer reaksiyonlar sona erse bile yıldızın kabuğundaki Hidrojen yanmaya devam eder.Kabuk devamlı olarak Hidrojen yaktığı için buradaki sıcaklıkta oldukça artar.Sıcaklık artışı nedeniyle Helyum üst seviyelere çıkar.Kabuğun sürekli ısınması sonucunda yıldızın yüzeyi genişlemeye başlar.Yarıçapı neredeyse 100 kat artan yıldız sonunda bir Kırmızı Dev haline gelir.

Genişleyen yüzey bu genişlemeye paralel olarak aynı zamanda soğumaya başlar. Yüzey soğurken, yıldızın kütlesinin yüzde onunu oluşturan helyum çekirdek büzülür ve ısınır. Sıcaklığı 10 kat artarak yaklaşık 100 milyon derece Kelvin’i bulduğunda helyum ateşlenir. Bu ateşleme sonucunda oluşan nükleer tepkimede üç helyum atomu birleşerek daha ağır olan Karbon atomuna dönüşürler ve enerji açığa çıkar.

Hidrojen yakan kabuk, sonunda yakıtını bitirerek zayıfladığında yıldız büzülür ve mavileşir. Çekirdekteki nükleer tepkimeler sonucunda helyum tümüyle karbona dönüşmüştür, ama karbon çekirdeğin sıcaklığı yeni reaksiyonların başlamasına yetecek kadar yüksek olmadığından çekirdek büzülür. Bu arada karbon çekirdeğin dışındaki helyum, füzyon reaksiyonlarını başlatacak kadar sıkışmış ve ısınmıştır. Bu helyum son derece şiddetli bir biçimde yanar ve açığa çıkan ısı, daha dış bir kabukta hidrojen yanmasını başlatır. Yanmakta olan her iki kabuktan yayılan ısı kırmızı dev yıldızın dış yüzeyinin daha da fazla şişmesine neden olur. Yıldız ışıma gücü bin Güneş’e eşit olan bir kırmızı süperdeve dönüşmüstür. Öylesine çok miktarlarda enerji açığa çıkar ki yıldız kararsız hale gelir ve dış katmanlarını yıldız rüzgarıyla uzaya püskürtür. Sonunda geriye, yıldızın orijinal kütlesinin yüzde onunu oluşturan ve genişlemekte olan iyonlaşmış bir gaz kabukla çevrelenmiş karbon bir çekirdek kalır. Önceki süperdev, bir gezegenimsi bulutsu haline gelmiştir. Genişlemekte olan gaz kabuk, yıldızın yaşamı boyunca meydana gelen nükleer reaksiyonlar tarafından ortaya çıkarılan maddelerce kimyasal olarak zenginleşmiştir. Gezegenimsi bulutsunun merkezinde sıcak olmakla birlikte hızla soğuyan bir yıldız kalıntısı vardır.

Gezegenimsi bulutsunun merkezindeki yıldız bir beyaz cücedir. Yıldız çökerken atomları birbirlerinin içine girinceye kadar sıkıştığından, beyaz cüceyi kütle çekim kuvveti karşısında daha fazla çökmekten de alıkoyan bu basınçtır. Bir beyaz cücenin kütlesi ne kadar büyükse boyutları o kadar küçük olur. Bir beyaz cücenin sahip olabileceği en büyük kütle, Chandrasekhar kütlesi olarak bilinen 1,4 güneş kütlesidir. Bundan daha büyük kütleli bir cismin çökmesi içerdeki elektron basıncı tarafından engellenemez. Yaklaşık 10 milyar yılda bütün enerjesini uzaya yayan beyaz cüce, bir siyah cüceye dönüşür. Bu, yaklaşık yerküre boyutlarında, sıkı bir yıldız olup sıcaklığı ve ışıma gücü çok düşüktür. Böyle cisimler, karanlık maddenin olası biçimleridir. Ortalama kütlesi 8 güneş kütlesinden daha büyük olan yıldızlar, yıldız rüzgarı ile yeterince madde kaybedemediklerinden dolayı beyaz cüce olamazlar.

Özellikleri

• Çekirdekleri kararlı haldeyken,çekirdek kütlesi 1.4 güneş kütlesinden küçüktür.(Mçekirdek < 1.4 Mgüneş)
• Tamamen karbon çekirdeğinden oluşurlar.
• Dünyanın boyutunda fakat güneşin kütlesindedirler.
• Beyaz cüceler soğumaya devam ederken sürekli büyürler. Işımaları yüz ya da ikiyüz milyon yıl sürer buna bolometrik parlaklık adı verilir. Işımaları durduğunda Kara cüceye dönüşürler.
• Yüzey tabakalarından püskürttükleri madde çekim bölgelerine akar,viskoz ve türbülanslı enerji kaybı ile, bu madde akışı, beyaz cüce yüzeyi etrafında bir spiral oluşturur. Örneğin Sarmal Bulutsu (Helix Nebula) merkezindeki yıldız bir Beyaz Cücedir.
• Yoğunlukları yaklaşık 2x10⁹ kg/m³ dür.
• Yüzey sıcaklığı yaklaşık 100.000 C°'dir.
• Gökyüzünde gözlemlenebilen en parlak yıldız unvanlı Sirius(alpha canis majoris) yakınlarında gözlemlenen Sirius-B belirlenen ilk beyaz cücedir. Sirius büyük köpek takımyıldızının alfa yıldızı olduğu için yakınındaki beyaz cüce Köpek Yavrusu olarak adlandırılır. Birbirlerinin çevresinde dönerler.

Kaynak: Wikipedia - Astroloji Dergisi(İlker EM)